Βιβλίο: Τζάκ Κερουακ – Οι αλήτες του Ντάρμα

Εγώ ήθελα ένα σακίδιο γεμάτο με ό,τι ήταν απαραίτητο για τον ύπνο, καταφύγιο, φαγητό, μαγείρεμα, στην ουσία μια πλήρη κουζίνα και κρεβατοκάμαρα ακριβώς πάνω στην πλάτη μου και να πάω κάπου, να βρω απόλυτη μοναξιά, να μελετήσω το απόλυτο κενό του μυαλού μου, να είμαι εντελώς ουδέτερος για οποιαδήποτε ή οποιεσδήποτε ιδέες. Σκόπευα να έχω μάλιστα σαν μοναδική μου δραστηριότητα την προσευχή, να προσεύχομαι για όλα τα ζωντανά πλάσματα· έβλεπα ότι αυτή ήταν η μόνη αξιοπρεπής δραστηριότητα που είχε απομείνει στον κόσμο. Να είσαι σε κάποια όχθη ποταμού ή στην έρημο ή στα βουνά ή σε κάποια καλύβα στο Μεξικό ή σε κάποια παράγκα στο Αντίροντακ, να ξεκουράζεσαι, να είσαι ευγενικός και καλός, να μην κάνεις τίποτε άλλο από το να εξασκείς αυτό που οι Κινέζοι αποκαλούν “κάνω τίποτα”. Δεν ήθελα στ’ αλήθεια να έχω καμιά σχέση ούτε με τις ιδέες του Τζάφι για την κοινωνία (σκεφτόμουν ότι θα ‘ταν καλύτερα να παραμερίσω το θέμα εντελώς, να περάσω από δίπλα) ούτε με καμιά απ’ τις ιδέες του Άλβα, δηλαδή να αρπαχτώ απ’ τη ζωή όσο πιο πολύ μπορώ για τις γλυκές θλίψεις της και γιατί κάποια μέρα θα πεθάνω…

Η λογοτεχνική γενιά των beat

Στα μέσα της δεκαετίας του 1940 μία ολιγάριθμη ομάδα καλλιτεχνών εισήγαγε μια νέα λογοτεχνική τεχνική, διαμετρικά αντίθετη με τα κατεστημένα μέχρι εκείνη την εποχή λογοτεχνικά ρεύματα, αλλά και το συντηρητικό αμερικανικό βίο. Κατά την περίοδο εκείνη η Αμερική άρχισε να επιβάλλει έναν ολοκληρωτικά συμβατικό τρόπο ζωής, που απέκλειε κάθε είδους αντιεξουσιαστική παρεκτροπή και εξέργεση. Η νοοτροπία του “Αμερικανικού Ονείρου” διαπότιζε την κοινωνία και οι πολίτες παρέμεναν απαθείς απέναντι σε κοινωνικοπολιτικά θέματα, αρκούμενοι στη συσσώρευση υλικών αγαθών.

Παράλληλα, το ψυχροπολεμικό κλίμα που αιωρούνταν ως “δαμόκλειος σπάθη” πάνω απο τα κεφάλια των Αμερικανών υπαγόρευε τον κονφορμισμό και την αλλοτροίωση των διαχρονικών αξιών.Απέναντι σε αυτό το συντηρητικό κλίμα στάθηκε ένας μικρός κύκλος καλλιτεχνών, οι οποίοι απέρριψαν όλες τις επικρατούσες παραδόσεις και συμβάσεις, προβάλλοντας έναν αντιδραστικό και κατακριτέο τρόπο ζωής. Στα έργα τους αποτυπώνονται προσωπικές εμπειρίες, τόσο των ίδιων όσο και του στενού φιλικού τους κύκλου. Ιστορίες βγαλμένες από τη σκληρή πλευρά της ζωής, που συχνά σοκάρουν.

Πολλοί από τους συγγραφείς του κύκλου πειραματίστηκαν με ψυχοτρόπες ουσίες, κυρίως παραισθησιογόνα, και αποτύπωσαν τις σκοτεινές αυτές εμπειρίες στα έργα τους. Αρκετοί διατυμπάνισαν τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις, καθώς ήρθαν σε επαφή με τις Ανατολικές θρησκείες, όπως το βουδισμό, και άλλοι υποστήριζαν σθεναρά την οικολογική συνείδηση. Η νέα αυτή γενιά προσπάθησε να ξεφύγει από κάθε επιβολή και να παρουσιάσει μια καινοτόμο για την εποχή στάση ζωής. Το όνομα που επέλεξαν οι εκπρόσωποί της, προκειμένου να ονομάσουν το νεοεισαχθέν τους ρεύμα, ήταν ο περιγραφικός όρος beat.

Ο όρος beat σημαίνει κυριολεκτικά το ρυθμό ή το χτύπημα. Ο

Τζακ Κέρουακ

χρησιμοποίησε τον όρο αυτό γύρω στο 1948, θέλοντας να περιγράψει τον κοινωνικό και καλλιτεχνικό του περίγυρο. Υπό την έννοια αυτή ο όρος beat αποτελεί ένα χτύπημα στην αμερικανική κοινωνία, η οποία είναι “κουρασμένη” και “νικημένη”. Μεταγενέστερα χρησιμοποιήθηκε και ο όρος beatnik, που αναφέρεται αποκλειστικά στην beat γενιά και δηλώνει σε μεγάλο βαθμό το στερεότυπο του αριστερού, αντιεξουσιαστή ή επαναστάτη, αναρχικού και συχνά αντικοινωνικού και μη συμβατικού στοιχείου.
Γενικότερα η beat πλευρά της λογοτεχνίας κατακρίθηκε περισσότερο από κάποιους συντηρητικούς ποιητές και κριτικούς , οι οποίοι δεν αποδέχονταν την θετική επίδραση που ασκούσε στην κοινωνία και την λογοτεχνία. Ωστόσο, παραμένει γεγονός, πως το κίνημα των μπήτνικς ως φαινόμενο, άσκησε γενικά σημαντική επιροή σε ολόκληρη τη Δυτική κουλτούρα, αμφισβητώντας τις παραδοσιακές ή συμβατικές αξίες. Θεωρείτε ,άλλωστε ,πως η beat λογοτεχνία είχε ουσιαστική επιροή στα μεταγενέστερα κινήματα των χίπις και του πανκ . Σήμερα η μπήτ λογοτεχνία συμπεριλαμβάνεται στο πρόγραμμα σπουδών αρκετών αμερικανικών κολλεγίων.

Κύριοι εκφραστές της μπήτ γενιάς.

Όπως προαναφέρθηκε, στενός ήταν ο κύκλος των μπήτνικ και αποτελούνταν από φιλικά μεταξύ τους πρόσωπα. Κεντρικό ρόλο στην εξάπλωση της μπητ λογοτεχνίας διαδραμάτισαν δύο σημαντικά έργα, το μυθιστόρημα Στο Δρόμο (On the road 1951) του Κέρουακ και το ποίημα Ουρλιαχτό (Howl 1955)του Γκίνσμπεργκ, που αποτελούν έως σήμερα τα πλέον δημοφιλή δείγματα της μπητ λογοτεχνίας.
Ένας σημαντικός μπήτ συγγραφέας ήταν ο Ουίλιαμ Μπάροουζ, ένας μοντερνιστής και αβάν γκαρντ λογοτέχνης της εποχής, κάποια έργα του οποίου φλερτάρουν με την επιστημονική φαντασία και πράγματι θα επηρεάσουν συγγραφείς του φανταστικού στο μέλλον. Υπήρξε στενός φίλος του Τζάκ Κέρουακ με τον οποίο γνωρίστηκε το 1942 και συνεργάστηκαν μετέπειτα ως εκφραστές της μπήτ γενιάς. Γεννήθηκε το (1914-1997) και το 1953 κυκλοφόρησε το πρώτο και ημιαυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του το , junkie. Το junkie θεωρείται η πλέον χαρακτηριστική απεικόνιση του εφιαλτικού αγώνα απέναντι στα ναρκωτικά εμπειρία που ταλαιπώρησε τον ίδιο τον συγγραφέα σε όλη σχεδόν τη ζωή του. Χρησιμοποιούσε συχνά όπως και ο Κέρουακ την cut –up τεχνική, κατά την οποία ένα κείμενο τεμαχίζεται και συναρμολογείται ξανά τυχαία , δημιουργώντας ένα νέο κείμενο.

Οι παρακάτω δέκα ταινίες είναι αυτές που έχουν γυριστεί και είναι βασισμένες άμεσα ή έμμεσα στη beat λογοτεχνία.  Οι παρακάτω fiction ταινίες, τοποθετημένες χρονολογικά, αποτελούν τον πλήρη οδηγό της beat γενιάς των καταραμένων ποιητών που έδρασαν στην Αμερική της δεκαετίας του 50 όπως τους μεταχειρίστηκε ο κινηματογράφος. Είτε ασήμαντες, είτε αριστουργήματα, είναι η μόνη σύνδεση του επαναστατικού πνεύματος των συγγραφέων και των μη-κινηματογραφήσιμων βιβλίων τους με το σινεμά. Εξαιρούνται τα πάσης φύσεως ντοκιμαντέρ.
The Beat Generation (1959)
Περισσότερο ένα ντοκουμέντο μιας εποχής παρά ένα σημαντικό noir για τη γενιά των beat ποιητών. Αντί για την πρώτη και σημαντικότερη καταγραφή του πνευματικού φαινομένου, έχουμε ένα exploitation της MGM με όλα τα ενδιαφέροντα στοιχεία όπως την ποίηση και τη jazz να είναι σε δεύτερη μοίρα, και στο προσκήνιο να υπάρχει μια αστεία αστυνομική πλοκή.
The Subterraneans (1960)
Βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Kerouac, χωρίς βέβαια να έχει την παραμικρή σχέση με αυτό πέρα από τον τίτλο, το ξεχασμένο b movie είναι μια σκέτη καταστροφή.
Ξέφρενη jazz και έξαλα νιάτα στο San Fransisco… Φιάσκο. Αφορά μόνο όσους θέλουν να έχουν μια πλήρη συλλογή πάνω στο αντικείμενο.
Heart Beat (1980)
Σημαντική beat ταινία για την εποχή της με τον Nick Nolte στο ρόλο του Neal Cassidy και της Sissy Spacek στο ρόλο της  Carolyn Cassady.
Ο John Heart υποδύονταν τον Jack Kerouac. Ίσως η πιο ρεαλιστική απόπειρα να μεταφερθεί το πνεύμα και το lifestyle της εποχής που γέννησε το On The Road.
Barfly (1987)
O σκηνοθέτης Barbet Schroeder καταφέρνει να συλλάβει το μεγαλείο της παρακμής του Charles Bukowski.
Ο Mickey Rourke ερμήνευσε με συνέπεια την παρανοϊκή και διεστραμμένη, big mouth περσόνα του αυτοκαταστροφικού ποιητή του πεζοδρομίου, που ζούσε πνιγμένος στο αλκοόλ και τους καυγάδες.
Naked Lunch (1991)
Ο μέγιστος Καναδός οραματιστής David Cronemberg, καταφέρνει τα ακατόρθωτα με τη διασκευή του στο αιρετικό αριστούργημα του William Burroughs.
Μια πανδαισία σκηνοθετικής βιρτουοζιτέ και υποδειγματικού ψυχολογικού σοκ. Ένα παραισθησιογόνο ταξίδι στο υποσυνείδητο που δεν πρόκειται να ξεπεραστεί από το χρόνο.
The Last Time I Committed Suicide (1997)
Το σενάριο της ταινίας είναι βασισμένο στο γράμμα που έγραψε ο Neal Cassady στον Jack Kerouac. Τον τελευταίο υποδύεται ο Keanu Reeves.
Ενδιαφέρον ανεξάρτητο φιλμ που εξερευνά τη ζωή και τις σκέψεις του Cassady στα μέσα της δεκαετίας του 40, πριν την beat έκρηξη.
Beat (2000)
Ο άγριος βίος του William Burroughs σε ένα ξεχασμένο και όχι ιδιαίτερα σημαντικό φιλμ.
Αφορά όσους ενδιαφέρονται να δουν τα πάντα γύρω από τη beat generation και όσους ενδιαφέρονται να δουν τον Kiefer Sutherland στο ρόλο του Burroughs και την Courtney Love (!) στο ρόλο της γυναίκας του Joan…
Factotum (2005)
Άλλη μια ταινία βασισμένη στον Hank Chinaski, το λογοτεχνικό alter ego Charles Bukowski.Λιγότερο ενδιαφέρουσα ταινία από το Barfly και σχετικά “γειωμένη” και συντηρητική για το θέμα της. Το σώζει μόνο η ερμηνεία του Matt Dillon που είναι ενδιαφέρουσα.
Neal Cassady (2007)
Άγνωστη ταινία που όμως παρουσιάζει ενδιαφέρον για τους fan. Η ταινία εξερευνά τι έγινε στον Neal Cassady αμέσως μετά την κυκλοφορία του “On The Road” και το πώς ο ίδιος αντιμετώπισε την παράδοξη σχέση του με το χαρακτήρα του Dean Moriarty.

Howl (2010)
Σύνθετη και ξεχωριστή ταινία που αφορά το ιστορικό ποίημα του Allen Ginsberg που πυροδότησε τους συνοδοιπόρους του και έβαλε φωτιά στη λογοκρισία της εποχής.Το ιστορικό της δίκης για τη δημοσίευση του βλάσφημου ποιήματος, το προσωπικό πορτραίτο του Ginsberg και η εμπρηστική δύναμη του λόγου του σε ένα ανεξάρτητο κινηματογραφικό πείραμα. Must see.

πηγές: RAMNOUSIA
          influencesonly

Βιβλίο: Chuck Palahniuk – Είμαστε όλοι στοιχειωμένοι

Δεκαοχτώ άνθρωποι θα δεχτούν να κλειστούν σε ένα κτίριο, προσκεκλημένοι ενός μυστήριου οικοδεσπότη, χωρίς καμία επαφή με τον έξω κόσμο, με ελάχιστες προμήθειες, για να δημιουργήσουν το συγγραφικό τους αριστούργημα. Ο σκελετός της ιστορίας είναι απλά η αφορμή για όσα θα συμβούν. Ο δολοφόνος δεν έχει καμία σημασία ποιος είναι. Όταν μάθουμε τις ζωές των ανθρώπων που άφησαν τη παλιά τους φυλακή για να μπούνε σε μία καινούργια, στα μάτια μας δεν θα υπάρχει ένα ψυχάκιας εκτελεστής αλλά ένας δήμιος ορισμένος από την κοσμική δικαιοσύνη.

Βιβλίο: Chuck Palahniuk – Ο Επιζών

Ο Φροντιστής Μπράνσον, τελευταίος επιζών της μυστηριώδους Αίρεσης των Πιστών και μοναδικός επιβαίνων ενός Μπόινγκ 747 με προορισμό την Αυστραλία, βρίσκεται στο θάλαμο διακυβέρνησης για να διηγηθεί την ιστορία της ζωής του στο μαύρο κουτί του αεροσκάφους πριν αυτό προσκρούσει στο έδαφος. Μεγαλωμένος στα στεγανά της καταπιεστικής αίρεσης, ο Φροντιστής γίνεται ξαφνικά διάσημος όταν όλα τα μέλη της αίρεσης αυτοκτονούν μαζικά. Μετατρέπεται σε μεσσία των αστικών νευρώσεων, γράφει προσευχητάρια για γιάπηδες, πραγματοποιεί θαύματα σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση, για να εξαντλήσει δραματικά το δεκαπεντάλεπτο φήμης του καταλήγοντας παρανάλωμα του πυρός που τα ΜΜΕ άναψαν γι’ αυτόν…

Βιβλίο: Chuck Palahniuk – Πνιγμός

Ο Βίκτορ Μαντσίνι, αποτυχημένος γιατρός και εθισμένος στο σεξ, προσποιείται ότι πνίγεται από το φαγητό σε ακριβά εστιατόρια και ύστερα ζητά χρήματα από τους ανθρώπους που τον σώζουν. Σκοπός του να βοηθάει τη μητέρα του, μια ακτιβίστρια, απομεινάρι των άγριων ημερών της δεκαετίας του εξήντα που τώρα νοσηλεύεται σε ένα ιδιωτικό θεραπευτήριο έχοντας χάσει τη μνήμη της. Παράλληλα, αυτός και ο φίλος του, ο Ντένι, δουλεύουν ως υπάλληλοι-εκθέματα σε ένα ζωντανό μουσείο που απεικονίζει την καθημερινή ζωή στην αποικιακή Αμερική…

 Ο Chuck Palahniuk χαρτογραφήθηκε ως βιρτουόζος των λογοτεχνικών υπογείων, έπειτα από την επιτυχημένη κινηματογραφική μεταφορά του «Fight Club», του πιο γνωστού μυθιστορήματός του. Με τον Πνιγμό, που ακολούθησε μερικά χρόνια αργότερα, μας έδωσε το κροσέ που μας έβγαλε νοκ άουτ.

«Ο Πνιγμός είναι το Fight Club για τους σεξουαλικά εθισμένους», αναγράφεται στο εξώφυλλο της αγγλικής έκδοσης και, όπως είναι φυσικό, το ακραίο θέμα του βιβλίου έρχεται να κουμπώσει με την αιρετική γραφή που βγάζει τους καθωσπρεπιστές έξω απ’ τα ρούχα τους. Μια παρεκτροπή που θα χαροποιούσε τον συγγραφέα, αφού εκφράζει πλήρως το πνεύμα του βιβλίου.

Αν ο Chuck Palahniuk ήταν Ελληνας και όχι παγκόσμιας φήμης cult συγγραφέας, το πιθανότερο είναι πως θα δυσκολευόταν να βρει εκδότη. Η διαστροφή (νοηματική και λεκτική), συνεπικουρούμενη από το όχημα-μοτίβο του αυτοτραυματισμού (σωματική βία στο Fight club, πνιγμός εδώ), μας ταξιδεύει χίλια μίλα μακριά απ’ τα τετριμμένα.

Ο Βίκτορ Μανσίνι -ο ήρωας της ιστορίας- γνώρισε τον κολλητό του -εθισμένο στον αυνανισμό-, όπως άλλωστε και αρκετές εφήμερες ερωμένες στις συναντήσεις των σεξουαλικών εθισμένων ανωνύμων. Επισκέπτεται στο νοσοκομείο τη μητέρα του -η οποία δεν έχει σώας τας φρένας- και υποδύεται διάφορους ρόλους προσπαθώντας να επικοινωνήσει μαζί της. Ισως θα προτιμούσε να ήταν νεκρή. Εξάλλου, οι αναμνήσεις του από τη μητέρα δεν είναι και οι καλύτερες. Μια φυγάς που τον διεκδικούσε και τον μυούσε στις παρανοϊκές κοσμοθεωρίες της.

Ο Βίκτορ Μανσίνι βγάζει τα προς το ζην ως πολίτης-έκθεμα σε μια πόλη-μουσείο, αγκυλωμένη στο 1772. Προσπαθεί να μείνει πιστός στον ιστορικό του ρόλο και να μην απολυθεί. Κι όλα αυτά ενώ η λίμπιντο διαφεντεύει τους λογισμούς του, ενώ οι σωτήρες του πολλαπλασιάζονται, μαζί με τις παραστάσεις που δίνει στα εστιατόρια της πόλης με θέμα τον πνιγμό. Πνίγεται ο Μανσίνι, πνίγεται και ο Palahniuk και με τη φαντασία του προσπαθεί να αποδράσει.

Η γραφή του είναι λιτή με μικρές προτάσεις και πρόστυχες φράσεις που σε κάνουν να ξεροβήχεις γελώντας. Χτυπά άμεσα, χωρίς περιστροφές, κατευθείαν στον στόχο του και με συνεχείς γλωσσικές επαναλήψεις αναδεικνύει το βαθύτερο νόημα του έργου: «Οι άνθρωποι εδώ και πάρα πολλά χρόνια δουλεύουν για να κάνουν τον κόσμο πιο ασφαλή κι οργανωμένο. Κανείς δεν είχε φανταστεί πόσο βαρετός θα γινόταν».

Γι’ αυτό λοιπόν και ο εθισμός, η εμμονή με την ηδονή, μακριά από τη μίζερη, άγευστη καθημερινότητα, αλλά και ο πνιγμός, ο οποίος γεννά στιγμές με ηλεκτρισμένα συναισθήματα, ήρωες, έρωτες και τσεκ επιταγών.

Χαρακτηριστικό των αιρετικών προθέσεων του συγγραφέα είναι το γεγονός ότι αφιερώνει το πρώτο κεφάλαιο του Πνιγμού, καταθέτοντας προβοκατόρικα επιχειρήματα στην προσπάθειά του να πείσει -δήθεν- τον αναγνώστη ότι δεν αξίζει τον κόπο να διαβάσει το ποταπό του βιβλίο. Το εύρημα, στην ουσία, προκαλεί όπως το απαγορευμένο μήλο του παραδείσου.

Πέρα, όμως, από την πλοκή και τα νοήματα, η αφήγηση στην πορεία σταματά να ξαφνιάζει και φαντάζει μονότονη, ενώ οι σκηνικές επαναλήψεις ώρες ώρες κουράζουν. Βέβαια, ο συγγραφέας καταφέρνει πάντα την ύστατη στιγμή να προκαλεί ευφάνταστες αναταράξεις με ριπές μαύρου χιούμορ και σκοτεινές ανατροπές, που μας συντροφεύουν μέχρι την τελευταία σελίδα.

Βαγγέλης Μπέκας

Πρώτη δημοσίευση εδώ.